Tymczasowe aresztowanie

NaPrawoPatrz

Tymczasowe aresztowanie to jedna z najbardziej kontrowersyjnych instytucji w polskim procesie karnym. Stanowi najdalej idącą ingerencję w sferę praw i wolności jednostki. Stosowanie tego środka zapobiegawczego wywołuje duże zainteresowanie i kontrowersje w środowisku prawniczym, ale też wśród opinii publicznej. Jest jedną z form ustawowego ograniczenia wartości podlegających ochronie konstytucyjnej, godzi w podstawową wolność konstytucyjną – wolność i nietykalność osobistą każdego człowieka.

Celem wszystkich środków zapobiegawczych jest zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania karnego. Tymczasowe aresztowanie stanowi środek zapobiegawczy o charakterze ultima ratio – środka ostatecznego. Nie stosuję się go, jeżeli wystarczający będzie inny środek. Z powodu wyjątkowego charakteru tego środka, niezbędne jest ukształtowanie procedury jego stosowania. Można go zastosować jedynie w sytuacjach opartych na silnych dowodach, wskazujących duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa. Tymczasowe aresztowanie stosowane jest tylko na podstawie postanowienia sądu, w sytuacjach  ściśle określonych przez prawo. Okoliczności uzasadniające tymczasowe aresztowanie to:

  • uzasadniona obawa ucieczki lub ukrywania się oskarżonego, zwłaszcza wtedy, gdy nie można ustalić jego tożsamości albo nie ma on w kraju stałego miejsca pobytu,
  • uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne np. zastraszanie i przekupywanie świadków,
  • uzasadniona obawa, że oskarżony popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu innej osoby lub przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu,
  • surowa kara grożąca oskarżonemu – gdy oskarżonemu zarzuca się popełnienie zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo gdy sąd pierwszej instancji skazał go na karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata.

Prokurator musi uzasadnić, że zachodzi duże prawdopodobieństwo popełnienia przez podejrzanego zarzucanego mu przestępstwa oraz wystąpiła jedna z opisywanych powyżej okoliczności uzasadniających tymczasowe aresztowanie. Stopień prawdopodobieństwa musi zostać określony na wysokim poziomie, ponieważ stosowanie tego środka jest najdalej idącą i drastyczną ingerencją w prawa oskarżonego, wiąże się z istotnym ograniczeniem jego swobód obywatelskich. W postępowaniu przygotowawczym podejrzany może być aresztowany nie dłużej niż 3 miesiące. Okres ten może zostać przedłużony przez Sąd na wniosek Prokuratora, nie powinien jednak przekroczyć 12 miesięcy. Istnieją również przesłanki, które stanowią przeszkodę w zastosowaniu tymczasowego aresztowania. Nie można go zastosować, gdy podejrzany wymaga opieki medycznej, a zastosowanie tego środka zapobiegawczego spowodowałoby poważne niebezpieczeństwo dla jego życia lub zdrowia. Jedną z przeszkód jest również sytuacja rodzinna i negatywne skutki dla najbliższej rodziny podejrzanego.

 

Problematykę kontrowersyjnego środka zapobiegawczego jakim jest tymczasowe aresztowanie, podejmuje w swojej publikacji Krzysztof Dąbkiewicz. Autor zaznacza, że standard zastosowania tymczasowego aresztowania w Polsce nie zawsze jest zachowywany. Świadczy o tym analiza orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka  w Strasburgu. Autor wskazuje przede wszystkim na problemy niezapewnienia podejrzanemu odpowiedniego dostępu do materiału dowodowego oraz zbyt częste przedłużanie stosowania tego środka.