Zachowek w polskim prawie spadkowym

NaPrawoPatrz

Zachowek, jako instytucja prawa spadkowego, jest instrumentem służącym szczególnej ochronie najbliższych członków rodziny zmarłego, którzy byliby powołani do spadku w przypadku dziedziczenia ustawowego. Polskie rozwiązania, przyjęte w Kodeksie cywilnym, opierają się na wzorach niemieckich i austriackich, należy jednak mieć na uwadze, iż ustawa polska wprowadza daleko idące modyfikacje w stosunku do pierwowzorów. W kontekście międzynarodowym, poza wskazaniem wzorca, na którym oparte są polskie regulacje prawa spadkowego, należy zwrócić uwagę na występowanie odrębnego od opartego na zachowku systemu ochrony najbliższych krewnych zmarłego – systemu rezerwy, występującego np. we Francji. Pomimo oparcia całego systemu prawnego kontynentalnej Europy na starożytnych filarach prawa rzymskiego, w zakresie prawa spadkowego pomiędzy poszczególnymi systemami prawnymi występują znaczne różnice, zaakcentowane już na wstępie niniejszego artykułu.

 

Kompleksowej analizie instytucji zachowku w prawie polskim, a także związanej z nią problematyce prawnoporównawczej, poświęcona jest monografia autorstwa prof. Pawła Księżaka pt. „Zachowek w polskim prawie spadkowym”.

Zachowek w polskim prawie spadkowym

Należy zwrócić uwagę, iż jest to pierwsza na polskim rynku publikacja, która w sposób wyczerpujący omawia problematyczną (także na gruncie skomplikowanych obliczeń matematycznych) instytucję zachowku.

 

Struktura prezentowanej publikacji oparta jest na systematyce zagadnień związanych z zachowkiem w systemie polskiego prawa spadkowego. Początkowo, w I rozdziale autor opisuje instytucję swobody testowania, oraz związane z nią instrumenty ochrony osób najbliższych spadkodawcy. Duża część rozdziału poświęcona jest historycznej i prawnoporównawczej analizie ograniczeń swobody testowania, oraz zestawieniu przeciwstawnych systemów: zachowku i rezerwy w różnych systemach prawnych. Autor analizuje też, występujące poza zachowkiem, sposoby ochrony osób najbliższych dla spadkodawcy, takie jak uprawnienie do korzystania z mieszkania, uprawnienia dziadków spadkodawcy oraz prawa wyłączone ze spadku, które przysługują rodzinie spadkodawcy.

 

W następnym rozdziale autor analizuje problematykę kręgu osób uprawnionych do zachowku oraz kolejności nabywania przez nich prawa do zachowku. Po wiadomościach wprowadzających, autor koncentruje się na instytucji wydziedziczenia oraz okoliczności, które mogą wpłynąć na krąg osób uprawnionych do zachowku.

 

Rozdział III publikacji poświęcony jest problematyce obliczania wysokości zachowku, udziału spadkowego i wartości spadku jako podstaw do obliczania zachowku oraz doliczania darowizn. W związku z nowelizacją Kodeksu cywilnego i wprowadzenia formy zapisu windykacyjnego, autor poświęca jeden z podrozdziałów aktualnemu problemowi doliczania zapisów windykacyjnych do wartości spadku.

 

W pozostałych rozdziałach autor skupia się na sposobach pokrycia zachowku, oraz cywilnej problematyce roszczeń z tytułu zachowku oraz odpowiedzialności za zachowek, w tym zarówno odpowiedzialności spadkobierców zobowiązanych do pokrycia zachowku jak i podmiotów obdarowanych. Końcowa część monografii poświęcona jest analizie kwestii związanych z wymagalnością i przedawnieniem roszczeń z tytułu zachowku.

 

Podczas lektury książki z łatwością zauważyć można, iż autor poświęca dużą uwagę prawnoporównawczym aspektom instytucji zachowku, w wielu miejscach nawiązując do prawa niemieckiego i austriackiego jako systemów, na których wzorowane było polskie ustawodawstwo spadkowe. Należy zwrócić uwagę, iż autor nie poświęca zagadnieniom prawnoporównawczym konkretnej, odrębnej części książki, natomiast odniesienia do prawa obcego zostały wplecione w tok wywodu. Taki układ zdecydowanie pozwala czytelnikowi z łatwością poznać regulacje prawne innych państw, w przystępny sposób odnosząc je do problemów polskiego prawa spadkowego, przedstawionych na kartach książki.

 

Drugie wydanie publikacji zostało zaktualizowane, uwzględniając najnowsze orzecznictwo sądów oraz literaturę przedmiotu. Dodatkowo autor uwzględnił zmiany w polskim prawie spadkowym, związane z wprowadzeniem instytucji zapisu windykacyjnego.

 

„Zachowek w polskim prawie spadkowym” to wartościowa publikacja, zasługująca na szczególną uwagę wszystkich praktyków zajmujących się prawem spadkowym. Kompleksowa analiza instytucji zachowku, oparta o bieżące orzecznictwo sądów i bogatą literaturę (zarówno polską, jak i zagraniczną), zaprezentowana we wspomnianej publikacji stanowi udaną próbę całościowego i wyczerpującego podejścia do problematyki zachowku i pokrewnych instytucji prawa spadkowego i cywilnego.

 

AUTOR:

 

Dr hab. Paweł Księżak jest profesorem w Katedrze Prawa Cywilnego Uniwersytetu Łódzkiego, radcą prawnym, członkiem zespołu problemowego Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego powołanej do opracowania przepisów nowego Kodeksu cywilnego w zakresie prawa spadkowego, autorem wielu publikacji naukowych. Specjalizuje się w prawie spadkowym i rzeczowym, zagadnieniach ochrony dóbr osobistych i bezpodstawnego wzbogacenia.