Przegląd proponowanych zmian w procedurze karnej

NaPrawoPatrz

 Wraz z nadzwyczajną wręcz koncentracją działań rządu na informatyzacji sądownictwa, urzędów i uproszczenia wielu instytucji postępowania cywilnego wydawać by się mogło, iż dziedzina prawa i postępowania karnego będzie musiała długo czekać na swoją kolej na drodze zmian i innowacji. Na szczęście tak nie jest – inicjatywa rządu i Komisji Kodyfikacyjnej skupiła się tym razem na postępowaniu karnym, a proponowane zmiany w znaczący sposób zmieniają obliczę procesu usprawniając go i przyspieszając, a czasami wręcz rewolucjonizując i zmieniając od dawna obowiązujące zasady.

 

Podstawową i najgłębszą zmianą ma być przekształcenie procesu karnego w proces sporny.

Opiera się to na założeniu, iż to strony – czyli oskarżony i prokurator – będą podmiotami aktywnymi w procesie, przy biernym udziale sądu, któremu tylko w wyjątkowych przypadkach przysługiwać będzie inicjatywa dowodowa. Zmiana ta zakłada również przyznanie uprawnienia oskarżonemu do samodzielnego zgłaszania dowodów w celu obrony swojej pozycji w procesie.

 

Drugą z istotnych zmian jest rozszerzenie, a właściwie zupełne zniesienie zakresu czynów, w przypadku których możliwe jest dobrowolne poddanie się karze (DPK). W obecnym stanie prawnym możliwością tą objęte są czyny zagrożone karą pozbawienia wolności do 5 lat, w postulowanym brzmieniu ustawa ma nie zawierać żadnych ograniczeń w stosunku do stosowania tej instytucji.

 

Reforma ma nie ominąć także składów sądu w poszczególnych instancjach. W pierwszej instancji więcej spraw ma być orzekanych w składzie jednoosobowym. Skład jednoosobowy będzie dopuszczalny także w trybie odwoławczym w odniesieniu do sprawy, w której prowadzone było dochodzenie. Zwiększy się także rola referendarzy, którzy mają w sprawach mniejszej wagi wykonywać pewne czynności do tej pory zarezerwowane do kompetencji sędziów. Jeżeli chodzi zaś o skład trzyosobowy – jego wyznaczenie będzie możliwe w zależności od wagi sprawy, nie zaś jedynie od stopnia jej zawiłości.

 

Pozostałe zmiany to między innymi zniesienie obowiązku obecności stron (poza prokuratorem) na posiedzeniu oraz wydłużenie terminu na złożenie przez poszkodowanego wniosku o odszkodowanie na podstawie art. 46 § 1 k.k. do momentu zakończenia całego postępowania.

 

Prace nad zmianami w prawie karnym oraz postępowaniu wciąż trwają, a ostateczną treść będziemy mogli przeanalizować dopiero za jakiś czas. Nie mniej zaproponowane zmiany uznać można za krok w dobrym kierunku, a wyznaczone dla tego projektu cele (tj. przyspieszenie i usprawnienie postępowania) mogą zostać w realnym stopniu spełnione.